جایزه مهرگان علم (علم برای همه) در عرصه محیط زیست:
نخستین جایزه مهرگان علم در مهرماه سال 1379 (اکتبر سال 2000 میلادی) به بهترین کتاب علمی-زیستمحیطی اهدا شد. در سالهای بعد دو بخش دیگر به جایزه مهرگان علم افزوده شد؛ جایزه مهرگان علم ”یک عمر تلاش در عرصه محیط زیست“ که به یک نویسنده یا کنشگر تأثیرگذار و برجسته محیط زیست ایران تعلق میگیرد و جایزه مهرگان علم ”برترین تشکل مردمنهاد“ که به فعالترین تشکل زیست محیطی ایران اهدا میشود. این جایزه با ارزیابی عملکرد تشکلها در سراسر ایران و سنجش اثربخشی برنامههای آموزشی و ترویجی در جلب مشارکت جوامع محلی به تشکلهای برتر داده میشود.
دورهها و برگزیدگان جایزه مهرگان علم (علم برای همه) در عرصه محیط زیست:
دوره اول: سال 1379
- كتاب برگزیده: حیات وحش ایران، مهرهداران، مهندس اسکندر فیروز
دوره دوم: سال 1380
- كتاب برگزیده: خشکسالی و راههای مقابله با آن در ایران، دکتر پرویز کردوانی
دوره سوم: سال 1381
- كتاب برگزیده: اقتصاد زیست محیطی (لستر براون)، ترجمه دکتر حمید طراوتی
دوره چهارم: سال 1382
- كتاب برگزیده: علوم زیست محیطی (دانیل چیراس)، ترجمه مهندس محمدرضا داهی و بهرام معلمی
دوره پنجم: سال 1383
- كتاب برگزیده به طور مشترک: تغییر آب و هوا و اثرات زیست محیطی آن، دکتر نسترن رحیمی؛ جنگلهای باستانی شمال در آستانه وداع، مهندس نسریندخت خطیبی
دوره ششم: سال 1384
- كتاب برگزیده: تنوع حیات (ادوارد ویلسون)، ترجمه دکتر عبدالحسین وهابزاده
دوره هفتم: سال 1385
- كتاب برگزیده: راهنمای صحرایی پستانداران ایران (با تجدید نظر و ویرایش جدید)، مهندس هوشنگ ضیائی. مهندس هوشنگ ضیایی برای پژوهشهای زیست محیطی و چند دهه خدمت به حیات وحش ایران مورد تقدیر هیأت داوران جایزه مهرگان علم قرار گرفت.
سالهای 1386-1389
- کتاب برگزیده: در این سالها به دلیل محدود بودن عناوین کتابهای زیستمحیطی و انگشتشمار بودن آثار تألیفی، با نظر و تشخیص هیأت داوران، جایزه مهرگان علم برگزار نشد. از سال 1390 برگزاری جایزه مهرگان علم به صورت دوسالانه ادامه یافت.
دورههای هشتم و نهم: سالهای 91-1390 (دوسالانه)
- كتاب برگزیده: پس از بررسی و ارزیابی کلیه کتابهای چاپ اول، هیأت داوران هیچ یک از آثار تألیفی یا کتابهای ترجمه شده را شایسته دریافت جایزه مهرگان علم تشخیص نداد.
- با توجه به تجربه سالهای قبل و این دوره جایزه که حاکی از محدود بودن عناوین و پایین بودن سطح کیفی کتابهای منتشرشده داشت، دبیرخانه جایزه مهرگان علم برای تداوم کار و گسترش جایزه پیشنهاد کرد که در کنار انتخاب بهترین کتاب علمی-زیستمحیطی، برجستهترین چهرهها و کنشگران محیط زیست ایران و برترین تشکلهای مردم نهاد نیز با در نظر گرفتن اثربخشی تلاشهای آنان در عرصه محیط زیست مورد ارزیابی قرار گیرند. این پیشنهاد به تصویب هیأت داوران رسید و مقرر شد در این دو بخش نیز داوری انجام شده و به برگزیدگان جایزه اهدا شود.
دورههای دهم و یازدهم: سالهای 93-1392 (دوسالانه)
بهترین کتاب:
- كتاب برگزیده: پس از بررسی و ارزیابی کلیه کتابهای چاپ اول، هیأت داوران هیچ یک از آثار تألیفی یا کتابهای ترجمه شده را شایسته دریافت جایزه مهرگان علم تشخیص نداد.
یک عمر تلاش در عرصه محیط زیست:
- شخصیت برگزیده: دکتر سید آهنگ کوثر؛ چهره تأثیرگذار در عرصه محیط زیست ایران برای مجموعه آثار و خدمات
برترین تشکل مردمنهاد:
- تشکل تحسینشده: مدرسه طبیعت کاویکُنج مشهد (با مدیریت سیمین کاظمی)؛ کانون آشنایی با حیات وحش (با مدیریت مهندس دنا ضیائی)؛ کانون سبز فارس (با مدیریت مهندس بهمن ایزدی)
- تشکل تقدیرشده: موسسه خزندهشناسان پارس (با مدیریت دکتر هانیه غفاری)؛ افشین زارعی و محمدعلی اللهقلی برای برنامه تلویزیونی هوای تازه
دورههای دوازدهم و سیزدهم: سالهای 95-1394 (دوسالانه)
بهترین کتاب:
- کتاب برگزیده: اکولوژی و محیط زیست خودمونی نوشته آقای دکتر نصرتالله صفائیان.
- کتاب تقدیرشده: راهنمای میدانی طبیعتگردی با گیاهان ایران نوشته آقای مجید اسکندری.
یک عمر تلاش در عرصه محیط زیست:
- شخصیت برگزیده: دکتر بهرام حسنزاده کیابی؛ چهره تأثیرگذار در عرصه محیط زیست ایران برای مجموعه آثار و خدمات.
- شخصیت تحسینشده: سید باقر موسوی؛ چهره تأثیرگذار، محیطبان و عکاس حیات وحش.
برترین تشکل مردمنهاد:
- تشکل برگزیده: انجمن سبزگستران پاقلات؛ تشکل مردمی در نزدیکی لامرد در جنوب استان فارس.
- تشکل تحسینشده: گروه مردمی دیدهبان استهبان فارس؛ تشکل مردمی در استهبان استان فارس.
دورههای چهاردهم و پانزدهم: سالهای 97-1396 (دوسالانه)
بهترین کتاب:
- کتاب برگزیده: «مارهای ایران» نوشته مهدی رجبیزاده
- نخستین کتاب تحسینشده: «دیوارها را برداریم...» مجموعه عکس کودک و طبیعت به دو زبان فارسی و انگلیسی نوشته پوریا قلیچخانی
- دومین کتاب تحسینشده: «فواید تالابها» نوشته هنریک مجنونیان، ناهید احمدی، زهرا قلیچیپور و نازنین جامعی
- نخستین کتاب تقدیرشده: «قرق شکسته جنگلهای هیرکانی کاسپیانی» ایران نوشته حنیفرضا گلزار
- دومین کتاب تقدیر شده: «در جستجوی طبیعت- غریزۀ زیستگرایی» نوشته ادوارد ویلسون ترجمه کاوه فیضاللهی
یک عمر تلاش در عرصه محیط زیست:
- شخصیت برگزیده: دکتر علی یخکشی
- شخصیت تقدیر شده: خانم دکتر هایده شیرزادی
برترین تشکل مردمنهاد:
- تشکل برگزیده: جمعیت دیدهبان طبیعت شاهرود؛
- نخستین تشکل تحسینشده: انجمن دوستداران محیط زیست و طبیعت کَلمُرز
- دومین تشکل تحسینشده: انجمن سبز چیا
- نخستین تشکل تقدیرشده: انجمن دوستداران دماوندکوه
- دومین تشکل تقدیرشده: جمعیت دوستداران محیط زیست-طبیعتیاران اصفهان
دورههای شانزدهم و هفدهم: سالهای 99-1398 (دوسالانه)
کتاب برگزیده:
بهترین کتاب: دوزیستان ایران: راهنمای جامع زیستشناسی، بومشناسی و حفاظت، نوشته دکتر هانیه غفاری و باربد صفائی مهرو.
نخستین کتاب علمی تحسین شده: اطلس مهرهداران تالاب کویری میقان؛ نوشته محمود کُلنگری و ماندانا حضرتی.
دومین کتاب علمی تحسین شده: راهنمای میدانی پروانههای ایران؛ نوشته علیرضا نادری.
اولین کتاب علمی تقدیرشده: کتاب سه جلدی پارکهای ملی و سایر مناطق حفاظتشده؛ نوشته زندهیاد استاد فرهیخته هنریک مجنونیان.
دومین کتاب علمی تقدیرشده: مهاجرت پرندگان - پرندگان مهاجر ایران؛ نوشته ایمان ابراهیمی.
کتابهای شایسته دریافت نشان مهرگان علم: سیل نفرین نیست، بخشش است در جامهای ناشناخته؛ نوشته سید آهنگ کوثر و گردآورندگان دیگر | یاد جنگل دور: فرضیه ساوانا و انتخاب زیستگاه در انسان؛ نوشته گوردون اوراینز و ترجمه کاوه فیضاللهی.
یک عمر تلاش در عرصه محیط زیست:
شخصیت برگزیده: بیژن فرهنگ درهشوری | محیطبان برگزیده: مهدی تیموری
برترین تشکل مردمنهاد:
تشکل برگزیده: انجمن سبز چیا از مریوان کردستان
نخستین تشکل تحسینشده: انجمن دوستداران محیط زیست و طبیعت کلمرز از کهنوج کرمان
دومین تشکل تحسینشده: بنیاد الگن (سفیران امید چاروسا) از دهدشتِ کهگیلویه و بویر احمد
اولین تشکل تقدیرشده: کمپین مردمی حمایت از زاگرس مهربان از شهرکرد، چهارمحال بختیاری
دومین تشکل تقدیرشده: انجمن سرو سبز دالاهو از کرمانشاه
تشکلهای شایسته دریافت نشان مهرگان علم: انجمن دوستداران دماوندکوه از آمل، مازندران | بلوطبانان پا به رکاب از سردشت، آذربایجان غربی
دورههای هجدهم و نوزدهم: سالهای 1401-1400 (دوسالانه)
بخش کتابهای علمی زیستمحیطی:
کتاب برگزیده: خزندگان ایران (با محوریت گونههای نسبتاً فراوان بومزاد، تهدیدشونده و شاخص)؛ نوشته هادی فهیمی، به کوشش ناهید احمدی؛ انتشارات فنی ایران
نخستین کتاب علمی تحسین شده: چرا به علم اعتماد کنیم؛ نوشته نیومی اورسکیز؛ مترجم: میثم محمدامینی؛ انتشارات فرهنگ نشر نو (با همکاری آسیم)
دومین کتاب علمی تحسین شده: سرآغازها؛ نوشته لوئیس دارتنل؛ مترجمان: سحر یوسفی،مانی پارسا؛ فرهنگ نشر نو (با همکاری آسیم)
اولین کتاب علمی تقدیرشده: شب گرگی؛ نوشته اسماعیل عباسی؛ انتشارات بهجت
دومین کتاب علمی تقدیرشده: در جستوجوی آن، روزنوشتهای صعود به قله اورست؛ نوشته ایمان آذیش؛ نشر دانیار
کتابهای شایسته دریافت نشان مهرگان علم:
سواد رسانهای و محیط زیست؛ نوشته غلامعلی ابراهیمی سوته، پویا صالحی ساعی؛ انتشارات اندیشه کامیاب ایرانیان.
آب آب آب و دیگر هیچ؛ نوشته محمد حسین صائمیان؛ انتشارات امید سخن
بخش تشکلهای مردمنهاد:
تشکل برگزیده: مؤسسه محیطزیستی سرزمین ایدهآل ما؛ از گیلان، رشت؛ نماینده اعضا: پیمان بازدیدی
نخستین تشکل تحسینشده: مؤسسه موج و مرجان هامون چابهار؛ از سیستان و بلوچستان، چابهار؛ نمایندگان اعضا: معصومه وجدانیان، فریبرز سینایی
دومین تشکل تحسینشده: انجمن محیطزیستی میراث پریشان کازرون؛ از فارس، کازرون؛ نماینده اعضا: محمدجواد سیاحپور
اولین تشکل تقدیرشده: مؤسسه یام یاشیل میاندوآب؛ از آذربایجان غربی، میاندوآب؛ نمایندگان اعضا: فرشید وکیلی، بابک نژادبهمن
دومین تشکل تقدیرشده: انجمن زیستمحیطی ژیوای پاوه؛ از کردستان، پاوه؛ نماینده اعضا: معین فتحی
تشکلهای شایسته دریافت نشان ویژه مهرگان علم:
انجمن محیطزیستی ژینبانان سروشت بوکان؛ از آذربایجان غربی، بوکان؛ نماینده اعضا: محمد محمدنژاد.
انجمن زیستمحیطی سبزاندیشان تبریز؛ از آذربایجان شرقی، تبریز؛ نمایندگان اعضا: مهناز اسلامی، نسرین حیدرینژاد
بخش یک عمر تلاش در عرصه محیط زیست:
شخصیت برگزیده: دکتر اسماعیل کهرم
شخصیتهای تحسینشده: خانمها دکتر میترا البرزیمنش و شیرین پارسی و آقایان مهندس بهرام زهزاد و مهندس رمضانعلی قائمی
دورههای هجدهم و نوزدهم: سالهای 1401-1400 (دوسالانه)
در این دوره کتابهای چاپ اول، فعالیت شخصیتها و تشکلهای مردمنهاد در عرصه محیط زیست ایران در سالهای 1402 و 1403 در دست بررسی و ارزیابی هیأت داوران مهرگان علم قرار دارد.
